Kahramanın yolculuğu bir yandan hikâyelerin belirli bir dramaturjik biçimini, öte yandan bunun üzerine kurulu bir uzun formatı ifade eder.
Dramaturji
Kahramanın yolculuğu, birçok mit, masal, roman ve filmde temel dramaturjik bir kavram olarak karşımıza çıkar (Lucas'ın "Star Wars"ı ünlü bir örnek). Arketipler — ve kısmen tipik dramatik akış — uzun form tasarımlarında kullanışlıdır, örneğin genellikle tek bir kişi (yani "kahraman") etrafında dönen Yuvarlak Dans'ta. Christopher Vogler bu (senaryo) konseptini The Writer's Journey (Senarist Yolculuğu) kitabıyla popüler hale getirdi.
Akış
Vogler, Joseph Campbell'in modeline ("Bin Yüzlü Kahraman") dayanır. Aşağıda anlatılan uzun formun da temeli budur.
Vogler'a göre tipik bir akış (özgürce):
- Sıradan dünya gösterilir (sergileme). (Sonradan gelecek) yeni, yabancı dünyaya kontrast yaratmak içindir. Doğaçlama açısından: rutinleri de yerleştirmek.
Örnekler: Helga, yarı zamanlı işi ve iki çocuğuyla günlük hayatta sürünür; emekli Horst yine bir yolcu gemisinde; kovboy Bill'in iş günü ve sonrasında kamp ateşi gösterilir.
- Maceraya çağrı: kahraman bir eksiklik hisseder, bir sorunu vardır, bir meydan okumayı sezer. Önemli bir şey eksiktir veya elinden alınmıştır.
Örnekler: aileden birinin ölümü, bir arkadaşın öldürülmesi/kaçırılması, affedememe.
- Reddetme: kahraman çağrıyı izlemekte tereddüt eder. Korkudan veya güvenliklerinden vazgeçmek istemediği için.
Örnekler: şövalye Kuno'nun nedimesi diz çöküp savaşa gitmemesi için yalvarır; alkolik Gerd, Avustralya biletinin saklı olduğu kutunun arkasında bir şişe rakı bulur.
- Kalkış: kahraman tereddüdünü aşar, belki ek bir uyaranla (ör. mentor — aşağıya bkz.) veya yeni koşullarla, ve yola çıkar.
Örnekler: kız Nelly yalvarır: "Baba, iksire ihtiyacım var, bacak gittikçe kötüleşiyor!"; hava bozuyor, komutan Clark gitmek zorunda yoksa felaketi engelleyemez.
- İlk eşik, bilinmeyen dünyaya geçiştir ve aynı zamanda ilk dönüm noktasıdır: kahraman zorlu sınavlardan geçmek zorundadır. Kendi iç direnci ve illüzyonlarına karşı bir mücadele biçimini de alabilir.
Örnekler: sert hava geminin demir almasını zorunlu kılar; balon kopar; kahramana bir görevi tamamlaması için süre verilir; ejderhayla mücadele.
- Yeni bilinmeyen dünyada kahraman yeniden ve yeniden sınavlardan geçer, müttefikler kazanır, düşmanlarla karşılaşır.
Örnekler: Western'deki saloon, balinanın karnı.
Kahraman bir tehlikeli yere ("en derin mağara", "en hassas çekirdek") yaklaşır. Burada arzusunun hedefi vardır. Bazen bir aşk sahnesi de olur. Ama sonunda doğrudan bir karşılaşma olur, çoğunlukla düşman bir güçle ölüm-kalım mücadelesi. Burada kahramanın belirleyici sınavı gerçekleşir. Bu hikâyenin doruğudur.
Kahraman bu varoluşsal durumdan sağ çıkar ve bir ödül alır: iksir, kahramanın dünyasını yeniden dengeye getirecek deva. Tanınma da kazanır, belki eski rakiplerden saygı.
Örnekler: kahraman büyülü kılıcı tutar; sembolik anlamlı bir nesne (Kutsal Kâse) alır; insanlığı kurtaracak ilacı zaferle alır; yeni yetenekler kazanır.
- Sıradan dünyaya geri dönüş yolunda kahraman, 7. aşamadaki karşılaşmadan kaynaklanan sonuçlarla yüzleşmek zorundadır. Sıkça takip sahneleri, "dönüşmüş" kahramanın son sınavı (gerçekten dönüştü mü?), bazen düşman güç son darbeyi indirir.
Örnekler: uzay gemisi, at veya arabayla takip; yoldaşlardan biri tutsak alınır; büyülü kılıç elinden alınır; kahramana trajik bir aşk seçimi sunulur.
- Sıradan dünyaya dönüş yeni içgörülerle gerçekleşir. Dünyayı raydan çıkaran şeyi düzeltmek için "iksir" kullanılır.
Arketipler
Arketipler, insan ilkel kalıplarıdır. Yalnızca C. G. Jung'un psikanalizinde değil, kahramanın yolculuğunun dramaturjisinde de rol oynarlar. Oyuncular bir arketipe sabitlenmiş değildir — arketipi hikâye boyunca değişebilir. Kahraman da geçici olarak Trickster veya Eşik Bekçisi (aşması gereken bir iç direnç) olarak görünebilir. Arketiplerin gerçek kişiler olması gerekmez: korkular, psikozlar, sırlar, engeller olabilir (Eşik Bekçisi kapalı bir kapı olabilir). Çoğu arketip yolculuğun her durağında görülebilir.
Vogler yedi arketip belirler:
- Kahraman
Kahraman, hikâyenin baş kişisidir, izleyicinin özdeşim noktasıdır. En aktif olan, en çok öğrenen ve en güçlü değişen kişidir (doğaçlama açısından: "kendini değiştirmesine izin ver!"). Üzerine oynanır.
Hikâyeye göre kahramanın çok farklı karakterleri olabilir: aktif, pasif, "antikahraman", yalnız, şehit, savaşçı vb.
- Mentor
Mentor genellikle olumlu kodlanır. Kahramanın örneği ve danışmanıdır — bilge yaşlı bir kadın, koç, öğretmen. Kahramana korku ve şüphelerini aşmasında yardım eder.
- Haberci
Haberci macera haberini getirir. Bir değişimin gerekliliğini bildirir.
- Eşik Bekçisi
Eşik Bekçisi kahramanın yolundaki bir engeldir. Yenilmeli, atlatılmalı veya ikna edilmelidir. Kahramanın yeni nitelikler kazandıran bir yolda ilerlemeye hazır ve uygun olup olmadığını sınar.
- Gölge
Gölge olumsuzluk, kötülüktür. Çoğunlukla kahramanın bastırılmış özellikleridir — sıkça rakibe yansıtılır. Kahramanla çatışmaya girer; Eşik Bekçisi kadar kolay yenilmez; kahramanın değişerek, "büyüyerek" çıktığı varoluşsal durumlara yol açar.
- Şekil Değiştirici
Şekil Değiştirici öngörülemezdir. Sürekli değişir ve kahraman için bilmece kalır. Yardımcı olabilir ya da tehlikeli olabilir; kahramanın dönüşümünün katalizörüdür. Yanılgıya sevk edebilir, bilmece kurabilir, şüphe ekebilir.
- Trickster
Trickster muziptir. Rahatlama anlarını sağlar.
Uzun form
Campbell'in modelinde kahramanın yolculuğu Kalkış, İnisiyasyon ve *Dönüş*ten oluşur.
Burada da önce gündelik dünya ile başlanır, karakterlerle ilk burada karşılaşırız (temel atılır, rutinler kurulur).
:Max bankada küçük bir memurdur. Patronu ona zulmeder. Max'in eşi "evin pantolonunu giyer". Tatmini koşuda bulur.
Macera çağrısı gelir.
:Bir gün koşarken Max Renate ile tanışır. Renate yelken tutkusundan bahseder. Projesi: dünya çevresini yelkenle dolaşmak. Max heyecanlanır. Günlük hayatından, aşağılanmalardan kaçma şansını görür. Yelken öğrenir ve tüm engellere rağmen Renate ile yola çıkmakta ısrar eder.
İnisiyasyon yolculuğu başlar.
:Planlanan kalkıştan önceki akşam Max ve Renate liman tavernasında bir kaptanla sohbet ederler. Planladıkları rotada modern korsanlarla karşılaşacaklarını söyler ve farklı bir rotayı şiddetle önerir. Tehlikeli akıntılar ve rüzgârlardan da bahseder. Max ve Renate yolculuğu birkaç gün ertelemeye karar verirler. Apar topar tutulan otelde ikisi birbirini bulurlar.
:Renate hızlı bir kararla kaptanı üçüncü mürettebat olarak işe alır. Planlanandan birkaç gün sonra yola çıkarlar.
:Daha ertesi gün fırtınaya yakalanırlar. Max deniz tutar. Yolculuğu sağlıklı bir şekilde atlatabilecek mi diye şüphe eder. Kaptanla konuşurken çocukluğundan benzer bir anı aniden hatırlar. Birkaç maceradan sonra Endonezya sularına ulaşırlar. Korsanların saldırısına uğrarlar. Max ağır yaralanır. Günlerce ölüme yakındır, ateşli rüyalarla cebelleşir. Kaptan ona deniz mavisi taşlı bir yüzük armağan eder.
Dönüş
:Ana limana dönüş güneşli bir günde gerçekleşir. Max'in eşi rıhtımda onu beklemektedir. Max ona yeni bir özgüvenle yaklaşır, eşi tedirgin olur. Ertesi gün işte patronu Max'i çağırır ve dünya turunun başarısı için tebrik eder. Max bu samimiyete şüpheyle bakar. Sohbet sırasında bakışı eline ve yüzüğünün deniz mavisi taşına düşer. Birden büyük bir berraklık hisseder ve hızlıca istifa eder.
Kaynakça
Ayrıca bakınız: Beş perde, Protagonist – Antagonist